Project Genetische Genealogie in Nederland
In het najaar van 2007 werd door een nationale werkgroep Genetische Genealogie in Nederland de basis gelegd voor een project dat in het kader van het 125-jarig bestaan van het Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht- en Wapenkunde (zie: www.knggw.nl ) en mede gesteund door de Nederlandse Genealogische Vereniging (zie: www.ngv.nl ) en de Zuid-Hollandse (thans Hollandse' verening voor genealogie Ons Voorgeslacht (zie: www.onsvoorgeslacht.nl ) in 2008 van start zou gaan: het Project Genetische Genealogie in Nederland.
Deelname aan het Project Genetische Genealogie in Nederland opnieuw mogelijk
Op 29 november 2008 werd het eerste jaar van het landelijke Project Genetische Genealogie in Nederland (een initiatief van het KNGGW, de NGV en OV) afgesloten met een zeer geslaagde DNA-dag in Leiden, waarbij meer dan 300 deelnemers aan het project aanwezig waren. Aansluitend verscheen in december 2008 het boek Zonen van Adam in Nederland. Genetische Genealogie: een zoektocht in ons DNA-archief.
Het eerste jaar heeft tal van verrassingen opgeleverd. Via de gevonden DNA-profielen konden een aantal families aan elkaar gekoppeld worden, die voor het project nog niet van een onderlinge band wisten. Verrassend was voor tal van deelnemers ook de diepere oorsprong van de familie. Een oorsprong die bijvoorbeeld mogelijk te vinden is bij de zich in onze gebieden gevestigd hebbende soldaten uit het Romeinse leger.
Inmiddels is de inschrijving voor het tweede jaar van dit project al weer geopend en hebben al zich zo’n 60 nieuwe deelnemers aangemeld. Het is ook dit jaar de bedoeling de resultaten van het onderzoek aan het eind van het jaar te vervatten in een vervolg op Zonen van Adam en deelnemers worden derhalve verzocht hun stamreeksen zo volledig mogelijk in te zenden, waarbij de mogelijk bestaat ook illustraties op te nemen, mits die in een resolutie van ten minste 300 dpi worden aangeleverd.
Deelname aan het project kost 155 euro, waarvoor niet alleen de haplogroep en haplotype wordt bepaald door het hoogaangeschreven Forensisch Laboratorium voor DNA onderzoek van het LUMC onder leiding van Prof. Peter de Knijff, maar waarvoor ook naar aanleiding van de resultaten van het laboratorium onderzoek door vrijwilligers clusteranalyses plaatsvinden. Ook verwantschapsvraagstukken die kunnen voortvloeien uit het onderzoek worden door het lab te Leiden in behandeling genomen. Tevens zullen in de loop van dit jaar de gegevens van de oude en nieuwe deelnemers gekoppeld worden aan bijvoorbeeld de resultaten van de zoektocht naar de Oer-Vlaardinger en wordt er o.a. ook gesproken over het vergelijken van de resultaten met de bevindingen uit het archeologisch en DNA-onderzoek op de locatie Catharinakerk te Eindhoven. Vanzelfsprekend zullen de resultaten van dit jaar ook vergeleken worden met de resulaten van de meer dan 400 deelnemers van het afgelopen jaar.
Belangstellenden voor deelname aan dit uiterst interessante project kunnen zich aanmelden door het betalen van 155 euro op bankrekeningnummer 554678306 van het Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht- en Wapenkunde te Bilthoven onder vermelding van 'DNA- onderzoek' en het gelijktijdig versturen van een email aan publisher@barjesteh.nl met naam en adresgegevens, waarna een DNA-afnameset zal worden toegezonden.
<
Conclusies eerste jaar Genetische Genealogie in Nederland
(uit Zonen van Adam in Nederland)
. ...De eerste geformuleerde doelstelling van het project was aan genealogisch onderzoek een innovatieve onderzoeksmethode toe te voegen. Deze doelstelling kon alleen maar gerealiseerd worden, als een significant segment van de serieuze genealogische onderzoekers in Nederland zou deelnemen. Het eerste jaar van het project is afgesloten met ruim 400 deelnemers. Aanzienlijk meer dan het beoogde minimum van 300 dat de werkgroep voor ogen had. In het eerste jaar van het project ontving de werkgroep, naast tal van brieven en telefoontjes, meer dan 8.500 emailberichten. De afsluitende dag op 29 november 2008 werd door ongeveer 300 personen bezocht en de dag zelf werd weer gevolgd door veel enthousiaste reacties. Er kan dus veilig gesteld worden dat de innovatieve onderzoeksmethode die de Genetische Genealogie biedt een uiterst warm onthaal heeft gehad in Nederland. De geografische spreiding van de deelnemers was goed, dit mede door de betrokkenheid van drie genealogische verenigingen. Ook de families, waartoe de deelnemers behoren, vertonen een goede geografische spreiding (zie de kaartjes in het boek Zonen van Adam in Nederland op pagina 30). We mogen dan ook aannemen dat de opgebouwde database in redelijke mate representatief voor Nederland is. Daarbij moet wel rekening worden gehouden met het feit dat het aantal ´nieuwe Nederlanders´ dat genealogisch actief is, nog zeer beperkt is en dat de informatie die hun genetisch materiaal zou kunnen opleveren in deze studie nog grotendeels afwezig is. De deelnemers uit het eerste jaar zijn onder te verdelen in 10 verschillende haplogroepen (zie 3.4 in het boek') en de percentuele verdeling komt redelijk overeen met de verwachting, die gebaseerd was op de database bij het FLDO. Het voornaamste verschil is dat R1b3 in de groep deelnemers percentueel kleiner is dan in die database en I daarentegen groter.
Zonen van Adam in Nederland (zie http://www.barjesteh.nl/news.htm) is geschreven door:
Sahar Barjesteh van Waalwijk van Doorn-Khosrovani
Leo Barjesteh van Waalwijk van Doorn
Toon van Gestel
Frans Plooij
Verspreiding van de haplogroepen
De verspreiding van de haplogroepen levert een verfijning op van het reeds bestaande beeld en belangrijk daarbij is de koppeling met over het algemeen goed uitgewerkte stamreeksen waardoor de oudste bekende voorvader geografisch geplaatst kon worden. In verreweg de meeste gevallen betreft dit voorvaders uit de tijd van voor de industriele revolutie met de bijbehorende grootschalige verhuizing van mensen in Nederland. Een nadere bestudering van de verdeling over Nederland van de oudst bekende voorvaders naar haplogroep levert ons nieuwe inzichten op met betrekking tot a) onderlinge verschillen in de spreding tussen de twee grootste haplogroepen R1b3 en I, en b) een opvallende concentratie van haplogroepen J.
DIAGRAM MET PERCENTAGES VAN HAPLOGROEPEN IN HET DNA PROJECT
Zoals te verwachten viel treffen we de haplogroepen R1b3 en I door heel Nederland aan en beide groepen ook het meest in de vanouds dichtstbevolkte provincies en toch zijn er opmerkelijke verschillen. In Zuidwest-Friesland , in West-Friesland, langs de kust van Zuid-Holland en in Noordwest-Brabant is in deze studie een dominante of evenredige aanwezigheid van haplogroep I aangetroffen. R1b3 daarentegen is opmerkelijk dominantin het veenkoloniale gebied van Groningen en Drenthe, de Achterhoek en Twente, Utrecht, Midden-Holland, de Alblasserwaard, Schouwen-Duiveland en Limburg. Opgemerkt moet bovendien worden dat van de drie vertegenwoordigers van haplogroep I in Limburg er twee waarschijnlijk uit Frans-Vlaanderen afkomstig zijn en de derde in het belangrijke doorgangscentrum Maastricht aangetroffen wordt.
Vikingen of Friezen?
De gebieden die gedomineerd worden door haplogroep I of waar deze haplogroep een relatief grote vertegenwoordiging kent komen zowel overeen met de gebieden waar activiteiten van de Vikingen geregistreerd zijn als met gebieden die in verband gebracht kunnen worden met het zogenaamde ´Friese koninkrijk´. Duidelijk is dat haplogroep I ook in grote concentraties wordt aangetroffen aan de Vlaamse kusten tot ten zuiden van Duinkerken en aan de oostkust van Engeland. Ook die buitenlandse gebieden kunnen zowel met de activiteiten van Vikingen als die van Friezen verband houden. De Friezen waren zelfs al veel eerder aanwezig in die gebieden. De vraag roept zich op of er een genetisch verschil is te vinden tussen de historische Vikingen en Friezen. Opmerkelijk is tevens dat de clusteranalyse van de haplotypes van I drie clusters opleverde, die echter geografisch niet te duiden zijn. In alle drie clusters treffen we ´moderne´ Vlaamse en Friese families aan.
Een Romeinse erfenis?
In deze studie wordt een tot nu toe niet bekende concentratie van de haplogroepen J in oostelijk Brabant aangetroffen. Het betreft hier voornamelijk J2 en oude, gevestigde families. Het is niet onmogelijk dat hier sprake is van families van nazaten van ´Romeinse´soldaten. Ook in het grensgebied van Engeland en Schot+and is een concentratie van J2 families gevonden. In dat gebied zijn ook resten van tempels van de Iraanse god Mitras bekend en blijkt er een boogschuttereenheid uit het Midden/Oosten gelegerd geweest te zijn. Romeinse aanwezigheid in het land van Cuijck en aan de randen van de Peel (de naam is afkomstig van de naam die de Romeinen aan het gied gaven: Locus Paludosus ofwel moerassige streek) is bekend, zoals ook landmetingen van militairen die zich er gevestigd hadden en landbouw bedreven.
Onderlinge verwantschap
Door haplotypes te vergelijken is de onderlinge verwantschap van een aantal deelnemers aangetoond. In veel gevallen was de veronderstelde verwantschap ook een rede tot deelname aan het project. In enkele gevallen was er bij de veronderstelde verwantschap een duidelijk ontkennend genetisch beeld. Ook willekeurige families die aan het project hebben meegedaan hebben in enkele gevallen een duidelijke aanwijzing voor verwantschap met andere families gevonden. Als voorbeeld noemen wij de families Van Dongen en Horsten met hetzelfde haplotype, terwijl de familie Horsten daarenboven uit Dongen afkomstig blijkt te zijn (zie figuur).
Wel werd duidelijk, dat het de voorkeur verdient, als verschillende takken van een familie aan het onderzoek meedoen. Niet alleen om de genealogische band te bevestigen, maar ook om het oorspronkelijke haplotype van de familie te weten te komen. Gebleken is namelijk dat mutaties soms sneller optreden, dan voorheen vermoed werd.
GEDEEITE VAN DE CLUSTERANALYSE VAN HAPLOGROEP I
Op veler verzoek volgt hieronder een lijst van deelnemende families aan het project Genetische Genealogie in Nederland tot 15 februari 2009. Op dat moment waren er meer dan 470 deelnemende personen uit de volgende families of met de volgende familienamen:
Anema
Arissen (meer personen)
Asten, van
Averink
Averink, Aeijelts (meer personen)
Avis
Baalbergen
Baar, van
Baarda
Baats
Baets
Bakker (meer personen)
Banningh, Weyn
Barendrecht
Barjesteh van Waalwijk van Doorn
Bartz
Batenburg, van
Bennebroek
Bentem
Benthem, van
Berghem, van
Berghuis
Berkhout (meer personen)
Bertrand
Besten, den
Beukel, van den (meer personen)
Beukelman
Beumer
Biere
Biezen
Bik
Blaas (meer personen)
Blok
Blokhuis
Blom (meer personen)
Boerefijn
Boers
Boheemen, van
Bois, Vleesch du (meer personen)
Bonis
Bontekoe
Bontenbal
Boo, de
Booij, de (meer personen)
Bootsma
Bosch
Both
Bousema
Braaksma
Bremer
Breugel, van
Broek, Stroekxs van den
Brongers (meer personen)
Bronsgeest
Brouns
Brouw, op den
Bruijn, de
Bruin, de
Bruschke
Buers
Buijtene, van
Burg, van der
Buuren, van (meer personen)
Buzing (meer personen)
Camerling
Casteren van Cattenburch
Cinjee
Clausen
Coelewij
Colthoff, Rom
Coninck, de
Coret
Coumans
Creijghton
Creyghton
Cruts
Damveld
Deij
Dekker (meer personen)
Dekker, den
Delger
Delhougne
Demoet
Diemel
Dijk, van
Dijke, van (meer personen)
Dijkman (meer personen)
Dirken
Dirks (meer personen)
Dirkx
Dols
Dongen, van
Dornseiffen
Drost (meer personen)
Dubois
Duijvenvoorde, van
Duindam
Dutilh (meer personen)
Duursma
Eekelen, van
Eerland
Ehrhardt
Elderson
Ellenbroek
Elschot (meer personen)
Elshout
Erich
Es, van (meer personen)
Es, van Steenbergen van der
Euverink
Evers
Exter, van
Feikema
Feringa
Floor
Fouw, de
Franken
Franssen
Galen, van
Geilvoet
Gemert, van
Gestel, van
Giffen, van (meer personen)
Gilissen
Gilse, van
Ginkel, van
Gool, van
Gorkum, van
Goudsblom
Groenendijk
Gruizinga
Haasdijk
Haaster, van
Hakze
Ham, ten (meer personen)
Hamer, Versélewel de Witt
Hamer, de
Hams
Hamstra
Harland
Hattum, van
Have, van der
Haven, van der
Hazenberg
Hedel, van
Hees
Heijden, van de
Heijningen, van
Helmer
Hemstede
Hendriks
Hermans
Hertog, den
Herweijer (meer personen)
Herweyers
Hes
Hese, van
Hettinga
Heunen
Hoed, den
Hoedemaekers
Hoek, van den (meer personen)
Hoekstra
Hoen
Hoeven, van der (meer personen)
Hogema (meer personen)
Hollander, de
Holthuizen
Hondel, van den
Hooftman
Hoogendam
Hop
Horst, van der
Horsten (meer personen)
Hovenkamp
Huijzer (meer personen)
Huiser
Huisman
Huizer
Huizing
Iterson, van
Jacobs
Jalink
Jansen (meer personen)
Joghems
Jong, de
Jonkman
Kaan (meer personen)
Kalsbeek
Kamerling (meer personen)
Kan (meer personen)
Kappers (meer personen)
Kastelijns
Keesom
Keijzer, de
Kemp (meer personen)
Kenbeek
Kerkenaar
Keunen
Khosrovani
Kikkers
Kikkert (meer personen)
Klerk (meer personen)
Klinken, van
Klomp
Knaap, van der
Koene
Kolk
Kolkert
Kollenhof
König
Koning
Koole
Koolen
Koopman
Kop, van der
Korswagen
Kort, de
Kramer
Kranenburg
Kras
Kroes
Krogt, van der
Krommendijk
Kruse
Kuipéri
Kuipers
Kuperus
Kuppeveld, van
Laan, van der
Laer, van (meer personen)
Lagendijk (meer personen)
Lammers
Lamsens
Lange, ten Houte de
Lanssens
Leeuw, de
Leeuwen, van
Leeuwenhoek
Lelij, van der
Lemmens (meer personen)
Lems
Limpers (meer personen)
Linden, van der
Linse
Lirb
Lots
Louw
Lubbe, van der
Luijten
Luiting
Lups
Luth
Maaren, van (meer personen)
Maas
Maren, van (meer personen)
Marissen
Marres
Meer, van der
Meert
Meester
Melgers
Mengerink
Meulen, van der
Meyboom
Middel
Mierop, Schenkenberg van
Miltenburg, van
Montanus
Mooij
Moorkens
Morcus
Moree
Morra
Most, van der
Mourik, Morel van
Mous (meer personen)
Mouthaan
Naafs
Nederlanden, der (meer personen)
Nelemans (meer personen)
Netelbeek
Neuteboom
Nevenzel
Nieboer, Jonckers
Nijenhuis
Noort, van den
Noppen
Olsthoorn
Overing
Pallander, van
Papavoine
Patelski (meer personen)
Pater (meer personen)
Paul
Peijnenburg
Philippo (meer personen)
Plooij (meer personen)
Plooijer
Pollé
Poort
Prins
Raven
Redelijkheid, de
Reniers
Reus
Reuver, de
Reuvers
Revet
Rhee, van
Ridder, de
Riemsdijk, van
Rijn, van
Rijpert
Rijs
Rijt, van
Robberecht
Roes
Roessingh
Rookhuijzen, van
Roosmalen, van
Rorije
Rossel (meer personen)
Rossum, van
Rouing
Roukens
Rüdelsheim
Ruizendaal
Rutgers
Sanders
Savelberg
Schaik, van
Schapers
Schats
Scheibler, von
Schelhaas (meer personen)
Schelling (meer personen)
Schemmekes
Schie, van
Schless (meer personen)
Scholtes
Schouwe
Schreuders
Schröder
Schulze
Schurg
Sera, de
Sigmond
Slagter
Sleeswijk, Wegener (meer personen)
Slof
Smeele
Smeenk
Smeets
Smit
Smitshuysen
Snethlage
Spanjers
Spée
Spek, van der (meer personen)
Spies
Splinter, van der
Sprangers
Spreen
Steen
Steenbergen
Stel, van der
Stolp
Struik (meer personen)
Tak, van der
Tamboer
Teeling
Thoelen
Tilburg, van
Tillaar, van den
Timmermans (meer personen)
Timmers
Ton, van
Toonen
Trap
Tuizenga
Uittien
Uuldriks
Vaart, van der
Valk, van der
Valkema
Vassy, de
Veaute
Vedders
Veen
Veen, van der
Veerkamp (meer personen)
Velden, van der
Ven, van de
Venema
Venema, Aeneae
Verdonck
Verdonk (meer personen)
Verheijen
Verhoeff
Vermaat
Verschure
Verseput
Versprille (meer personen)
Vervloet
Vestering
Vilder, de
Vink
Visser
Vliet, van
Voeten
Volkerink
Voorwinden
Voskkuilen, van
Voss, Heerma van
Voute (meer personen)
Vredenbregt
Vreumingen, van
Vries, de
Waalkes, van Borssum
Waalwijk van Doorn, van (meer personen)
Wal, van der
Waning, van
Wassink
Weele, van der
Weijnen
Wensen, van
Wesche
Westenbrink
Westhoff
Wiersma
Wigger
Wijler
Wijnen
Willig (meer personen)
Winkel, de
Winthagen
Witlox
Wolbeek, ter
Wor
Worm
Zandhuis
Zeeuw, van der
Zegveld
Zeven
Zijlstra
Zomerdijk (meer personen)
Zon, van der (meer personen)
Zondervan
Zuiderent (meer personen)
Zuijlen, van
Zunderdorp
Zwan, van der
Zwanikken
Zwart
